تبلیغات
مدیریت کارآمد - حكمرانی خوب
 
مدیریت کارآمد
کارایی و اثربخشی
درباره وبلاگ


حمیدمظاهری راد فعالترین وبلاگ نویس تبریزی با یکصد وب سایت در زمینه های مدیریتی سیاسی ادبی فرهنگی هنری ورزشی علمی اجتماعی تاریخی عرفانی گردشگری و...

مدیر وبلاگ : حمید مظاهری راد
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

تئوری حكمرانی خوب در دهه گذشته پارادایم مسلط كشورهای توسعه یافته بوده است و به عنوان یكی از شاخص‌های بین‌المللی برای بررسی و مقایسه كشورهای مختلف بكار رفته و در یك نقشه شش رنگی وضعیت كشورها را به تصویر می‌كشد و به ترتیب، وضعیت كشورها از بهترین تا بدترین را به رنگ‌های :

1 – سبز تیره

2 – سبز روشن

3 – زرد

4 – نارنجی

5 – قرمز روشن

6 – قرمز تیره

نشان می‌دهد كشورهایی كه از نظر شاخص‌های حكمرانی خوب وضعیت بهتری داشته باشند به شكل سبز و كشورهایی كه بدترین وضعیت را داشته باشند به رنگ قرمز تیره معرفی می‌شود. امروزه علاوه‌بر‌اینكه تحولات اقتصادی و اجتماعی طرح و پذیرش حكمرانی خوب را مورد تأكید قرار داده، بلكه فشارهای خارجی نیز در تحقق آن تأكید دارند.

سازمان‌های كمك‌دهنده بین‌‌المللی مثل صندوق بین‌المللی پول، بانك جهانی، سازمان تجارت جهانی (WTO) عفو بین‌الملل، دیده‌بان حقوق بشر، صلح سبز ... كه حكمرانی خوب را به عنوان یكی از پیش‌شرط‌های كمك‌ها اعلام كرده‌اند.

با توجه به اهمیت بحث حكمرانی خوب به تبیین و بررسی حكمرانی خوب و شاخص‌های آن می‌پردازیم :

حكمرانی بحث جدیدی نیست بلكه سابقه‌ای طولانی شاید به عمر بشر دارد. حكمرانی، فرآیندی است كه طی آن گروهی از مردم به نمایندگی از آنها تصمیم می‌گیرند و گروهی دیگر به نمایندگی از آنها و تحت نظارت آنها اجرا می‌نمایند.

این واژه شاید برای اوّلین‌بار در سال 1979 توسط ویلیام سون در ادبیات اقتصادی بكار رفته و از سال 1980 به بعد كاربرد این واژه بیشتر گردیده و هنگامی كه بانك جهانی در سال 1989 گزارش سالانه خود را به حكمرانی خوب اختصاص داد، هیچ‌كس تصور نمی‌كرد كه حكمرانی خوب جایگاه خود را بدین‌شكل در ادبیات توسعه گسترش دهد.

امروزه بسیاری از كشورهای در حال توسعه وقتی از اجرای سیاست‌های تعدیل ساختاری مانند خصوصی‌سازی و مقررات‌زدایی نا‌امید شده‌اند حكمرانی خوب را به عنوان تنها راه چاره توسعه و پیشرفت اقتصادی خود دانسته و هر روز كه می‌گذرد اهمیت آن بیشتر می‌شود.

بطوری كه در سال 2002 طی 4 روز درحدود 830 گزارش در رابطه با حكمرانی منتشر گردیده است.

اگر چه در برخی از ادبیات مدیریتی واژه Good governance به معنی دولت خوب تعبیر و تفسیر شده است ولی به‌هیچ‌وجه این برداشت صحیح نمی‌باشد. زیرا حكمرانی خوب مساوی دولت خوب نیست زیرا كه همه نهادهای حكومتی در كشورها در دولت و قوه مجربه متمركز نشده است. بلكه سایر نهادهایی وجود دارند كه خارج از قوه مجریه و دولت در جامعه ایفای نقش می‌كنند. اگر چه وجود دولت خوب شرط لازم حكمرانی خوب است ولی به‌هیچ‌وجه شرط كافی نمی‌باشد. حكمرانی خوب نتیجه تعامل و كاركرد همه قوای یك كشور است. در حكمرانی خوب مشروعیت حكمرانی بسیار مهم است. در حكمرانی خوب صاحبان اصلی قدرت مردم هستندو به‌جای پرداختن به كارآمدی و توانمندی دولت از طریق حجم و اندازه آن به نوع رابطه مردم و حكومت توجه می‌شود و رابطه نادرست شهروندان و حكومت‌كنندگان را از دلایل عدم توسعه اقتصادی می‌دانند. پاسخگویی دولت به شهروندان، نبودن فساد، اقدام به اصول مردم‌سالاری، اعتماد عمومی، حق انتخاب و به حداكثر رساندن بهزیستی عمومی از ویژگی‌های اصلی حكمرانی خوب به شمار می‌رود.

یك الگوی واحدی را نمی‌توان برای حكمرانی خوب معرفی و ارائه كرد اما چهار ركن اصلی حكمرانی خوب عبارتند از:

 - بخش عمومی و دولت كه وظیفه هدایت و راهبری و برقراری حاكمیت قانون را به عهده دارد.

– بخش‌های خصوصی كه عهده‌دار ایجاد اشتغال، درآمد، تولید، تجارت و وظیفه كسب و كار را بدوش دارند.

  – جامعه مدنی كه فراهم‌كننده فرصت ابراز وجود مردم و شهروندان است.

  – سازمان‌های محلی كه وظیفه بسیج، سازماندهی و اعمال فرهنگ‌های بومی را به‌عهده دارند.

تعامل خوب و روان بین اركان فوق‌ زمینه را برای تحقق حكمرانی خوب در ابعاد مختلف فراهم می‌آورد. حكمرانی خوب صرفاً انجام وظایف نیست بلكه چگونگی و شیوه انجام وظایف را نیز شامل می‌شود. هدف‌ها و روش‌ها، هر دو اهمیت یكسانی برای حكمرانی خوب دارند و لذا هر كشوری می‌تواند شرایط حكمرانی خوب را با فرهنگ‌ها، ارزش‌ها و هنجارهای خود بیامیزد و آن را بومی نماید. حكمرانی خوب نباید همراه خود، فرهنگ و ارزش‌های خاص را تحمیل نموده یا اارزش‌های نادرست را دامن بزند.

خصوصیات و ویژگی‌های حكمرانی خوب از منظر بانك جهانی :

 

ردیف

متغیـرها

شـاخص‌ها

۱

فرآیند انتخاب‌، عزل و نظارت بر حكومت

1 – 1 : حق اظهارنظر و پاسخگویی

2 – 1 : ثبات سیاسی و عدم خشونت

۲

ظرفیت دولت برای تدوین و اجرای سیاست‌ها

1 – 2 : اثربخشی

2 – 2 : كیفیت مقـررات

۳

اقدام مردم و حكومت بر نهادهای حاكم بر تعاملات اقتصادی و اجتماعی

1 – 3 : حاكمیت قانون

2 – 3 : مبارزه با فساد

 

 

          

 

اندازه‌گیری شاخص‌های حكمرانی خوب :

            اندازه‌گیری شاخص‌های حكمرانی خوب از طریق نظرسنجی از مردم، شهروندان، بنگاهها، مصرف‌كنندگان و تولید‌كنندگان، مدیران و مأموران دولتی و ... انجام ‌می‌گیرد كه عمده‌ترین این شاخص‌ها عبارتند از‌:

شاخص‌ها و معیارهای اندازه‌گیری خوب :

ردیف

عنوان شاخص‌های اصلی

ملاك‌ها و معیارهای اندازه‌گیری

۱

حق اظهارنظر و پاسخگویی

-         تغییر منظم حكومت‌ها

-         نظام حقوقی شفاف و عادلانه

-         توزیع برابر فرصت‌ها

-         مقدار نظامی‌های كشور

-         میزان اطلاعات صاحبان كسب و كار

-         تغییر در قوانین و رویه‌ها

۲

ثبات سیاسی و عدم خشونت

-         آشوب‌های شهری

-         كودتا

-         ترور‌ها و اعدام‌های سیاسی

-         تنش‌های قومی

-         قطبی‌شدن طیف‌های سیاسی

-         نزاع‌های اجتماعی و اعتصاب‌ها

۳

اثربخشی دولت

-         سیاست‌گذاری به نفع كسب و كار

-         كارایی نهادهای دولتی

-         كیفیت كاركنان دولت

-         توانایی دولت در اجرای برنامه‌های خود

-     استقلال استخدام و خدمات كشوری از فشارهای سیاسی

-         كیفیت خدمات عمومی

۴

كیفیت مقررات تنظیمی

-         مداخله دولت در اقتصاد

-         كنترل قیمت‌ها و دستمزدها

-         موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای

-         مداخله دولت در نظام‌های مالی

-         مقررات دست و پا‌گیر صادرات و واردات

-         محدودیت دولتی برای تأسیس بنگاههای جدید

۵

حاكمیت قانون

-         هزینه‌های جرم و جنایت و ربودن خارجی‌ها

-         فساد در نظام بانكی و گستردگی بازار سیاه

-         اعتماد مردم به مسئولان در حفظ دارایی‌ها

-         توانایی اقامه دعوا برعلیه حكومت

-         اعتماد به نظام قضایی

-         استقلال نظام قضایی از سایر قوا

-         سرقت از كسب و كار

-         كارایی نیروهای ایمنی برای ایجاد امنیت

۶

مبارزه با فساد

-         فساد در میان مقامات رسمی

-         فساد در میان مدیران ارشد

-         ذهنیت نسبت به فساد

-         فساد در خدمات عمومی

-         فراوانی فساد در مقامات  عمومی

-         پرداخت رشوه و ...

آمار و اطلاعات براساس بررسی‌های انجام شده بیانگر آن است كه :

-          بین چگونگی حاكمیت و رشد اقتصادی رابطه وجود دارد.

-          حكمرانی خوب برای رسیدن به رشد اقتصادی مؤثر است.

-          درآمد بالاتر لزوماً منحصر به حكمرانی خوب نمی‌شود.

-          توسعه انسانی با حاكمیت خوب رابطه معنی‌داری دارد.

 

نتیجه‌گیری :

            بسیاری از شاخص‌ها و ویژگی‌های حكمرانی خوب با اصول و مبانی دین ما علاوه بر اینكه در تضاد نیست بلكه همراستایی نیز دارد. و اگر با اصول، فرهنگ و ارزش‌های دینی و ملی خود تطبیق دهیم الگوی مناسبی برای سنجش چگونگی حكمرانی است ولی باید توجه داشت كه ایجاد و استقرار حكمرانی خوب در یك جامعه به شكل برونزا نمی‌تواند مفید باشد مخصوصاً در شرایطی كه بسترهای ایدئولوژیكی، فرهنگی و زیرساخت‌های لازم فراهم نباشد. چرا كه توجه و اقدام به ارزش‌ها و هنجارهای جوامع ازجمله شروط تحقق حكمرانی خوب است و شاخص اقدام به ارزش‌ها باب دیگری در حكمرانی خوب می‌گشاید و بر این اصل تأكید می‌كند كه بسترهای فرهنگ و ارزش موجود در هر جامعه ضرورت‌های رفتاری خاص را به دنبال دارد.

            به عنوان حسن‌ختام روایتی را از حضرت رسول اكرم (ص) در رابطه با اهمیت حكمرانی ( از تحف‌العقول ص 36 ) نقل می‌كنیم:

            هر گاه حكمرانان شما نیكان شما باشند و توانگرانتان سخاوتمندان شما و هر كارتان با شورای همه شما باشد روی زمین برایتان بهتر است از درونش، هر گاه حكمرانان شما بدان شما باشند و توانگرانتان بخیل‌های شما و كارهایتان به دست نادانان افتد، برای شما هم بهتر است كه زیر خاك باشید. (مرگ بر زندگی شرف دارد)

 

منـابع :

-          دفتر بررسی‌های اقتصادی مركز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی

-          مقاله دكتر میرحسینی تحت‌عنوان « حكمرانی خوب »

-          مقاله معصومه ستوده « گفتمان قالب، حكمران خوب »





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

       نظرات
دوشنبه 24 آبان 1389
حمید مظاهری راد
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر